را درك كرد . امروز يكى از ناله هاى بشر اين است كه در دنياى سرمايه دارى پول هدف اصلى تمدن عصر ما به شمار مىرود . در اصول اقتصاد نوشين - كه در ورقه هاى فلسفه زهد نقل كرديم - بحث خوبى راجع به اين جهت شده است . علىهذا يك بحث اساسى راجع به مسأله دنيا از نظر دين اين است كه هدف تمدن و هدف بشريت چه چيز بايد باشد ( 1 ) ، آيا صحيح است كه پول درآوردن هدف تمدن و هدف بشريت باشد ؟ البته پول هم معمولًا از آن جهت هدف است كه يك سلسله امور كه با پول مىشود به دست آورد از قبيل وسايل تنعمات مادى ، هدف اصلى بوده باشند ولى مىدانيم كه آنچه اخلاق و انسانيت به شمار مىرود با پول قابل خريدارى نيست . بلى ، دو مطلب هست : يكى اينكه اين بيمارى قطعاً براى بعضى از افراد بشر پيش مىآيد كه نفس پول درآوردن و انباشتن و افزودن هدف مىشود و انسان فقط افزونطلب مىشود . به قول كمونيستها فرمول : كالا - پول - كالا تبديل مىشود به پول - كالا - پول . ديگر اينكه ممكن است گفته شود كه پول وسيله همه چيز است حتى علم و اخلاق ، درست است كه علم و اخلاق را نمىتوان در بازار خريد ولى مىتوان با پول وسايلش را فراهم كرد . جواب اين است كه پول به اين درجه اگر مطلوب باشد هرگز حالت حرص و پولپرستى را پيدا نمىكند مخصوصاً در اخلاق . پولى كه به خاطر اخلاق محبوب باشد هرگز ضد اخلاق نخواهد بود . هدف تمدن : به هرحال يك مطلب اساسى در تمدن اين است كه چه چيز بايد هدف تمدن و هدف بشريت و هدف اجتماع باشد . قطعاً پيامبران

--> ( 1 ) . به عبارت ديگر مسأله رفض و ترك دنيا در اصطلاح قرآن - اگرچه اين عبارت در قرآن نيست - و نهجالبلاغه مربوط به هدف زندگى است نه خود زندگى ، مربوط به اين است كه زندگى چگونه باشد . البته راجع به چگونگى زندگى ، چه از جنبه مادى و چه از جنبه روحى نيز نظر خاص دارد . به عبارت ديگر آن چيزى كه هدف دين است خود انسان است و خود انسان حاكم بر همه چيز است و محكوم دين .